नायकको आवरणमा खलनायक: लामिछाने र भ्रमको राजनीति

नेपालमा सुशासन आज नीति होइन, नारा बनेको छ। र यही नाराको सबैभन्दा ठूलो लाभार्थी बनेका छन्—रवी लामिछाने। उनलाई नयाँ राजनीति, वैकल्पिक नेतृत्व र सुशासनको प्रतीक ठान्ने भीड बढ्दो छ। तर संविधान, कानुन र सार्वजनिक आचरणको कसीमा राखेर हेर्दा, यो छवि सुशासनभन्दा बढी भ्रमको उत्पादन देखिन्छ।

अमेरिकामा रहँदा बैंक ठगीसँग जोडिएका प्रसंगदेखि लिएर नेपाल फर्किएपछि दोहोरो पासपोर्ट र नागरिकताको गम्भीर संवैधानिक प्रश्नसम्म, रबी लामिछानेको सार्वजनिक जीवन सुरुदेखि नै विवादले पछ्याइरहेको छ। नागरिकता कुनै साधारण प्रशासनिक कागज होइन; यो संविधानले परिभाषित गरेको सार्वभौम निष्ठाको आधार हो। यस्तो संवेदनशील विषयमा स्पष्टता दिन नसक्ने व्यक्ति कानुनको शासन र सुशासनको भाषण गर्न कति नैतिक रूपमा योग्य हुन्छ?

शालिकराम पुडासैनी आत्महत्या प्रकरण नेपाली समाजका लागि केवल एउटा घटना थिएन, त्यो सार्वजनिक नैतिकताको परीक्षा थियो। यस्ता गम्भीर विषयमा नेतृत्वबाट अपेक्षित जवाफदेहिता, आत्मालोचना र संवैधानिक मर्यादा देखिएन। त्यसपछि सहकारी ठगी प्रकरण—जहाँ हजारौं सर्वसाधारणको पसिनाको पैसा जोखिममा परेको छ। कानुनी शासनमा नेता निर्दोष वा दोषी हुन सक्छ, तर जवाफदेह नहुन सक्दैन। यहाँ समस्या दोष–निर्दोषभन्दा माथि छ—यहाँ समस्या भाग्ने प्रवृत्ति हो।

अमेरिकामा ‘मासिक एक लाख डलर कमाइ’ जस्ता अप्रमाणित दाबीहरू, सामाजिक सञ्जालमार्फत अफवाह फैलाउने शैली, र भावनात्मक भाषणमार्फत भीड व्यवस्थापन—यी सबैले सुशासन होइन, आत्मप्रचारको राजनीति झल्काउँछन्। संविधान तथ्य, प्रमाण र प्रक्रिया माग्छ; न कि सनसनी र नायक–पूजा।

सबैभन्दा ठूलो व्यङ्ग्य भने “No, not again” भन्ने नारा बोकेर उही पुराना शक्तिकेन्द्र—केपी शर्मा ओली र पुष्पकमल दाहाल (प्रचण्ड)—को कृपामा उपप्रधानमन्त्री बन्नु हो। सत्ता ‘फोहोर’ हो भन्दै गाली गर्ने र त्यसै फोहोर सत्तामा डुबुल्की मार्ने चरित्रलाई के भनिन्छ—सिद्धान्त कि अवसरवाद? वैकल्पिक राजनीति भनेको अनुहार फेरिनु होइन, संस्कार बदलिनु हो।

संविधान भीडको तालीले चल्दैन, संस्थागत मर्यादाले चल्छ। सुशासन भाषणले होइन, आचरणले आउँछ। विवादै–विवादको ट्र्याक रेकर्ड, अस्पष्ट कानुनी स्थिति र अवसरवादी गठबन्धन बोकेको नेतृत्वबाट समृद्ध नेपालको सपना देख्नु—राजनीतिक यथार्थमाथि आँखा चिम्लिनु हो।

त्यसैले आजको प्रश्न सरल छ: हामीलाई सुशासन चाहिएको हो कि नायक? संविधान चाहिएको हो कि भावनात्मक भाषण? जबसम्म यी प्रश्नको इमानदार उत्तर खोजिँदैन, तबसम्म रबी लामिछाने मात्र होइन—यस्तै नायक–भ्रमहरू जन्मिरहन्छन्। र देश, फेरि एकपटक, नारा र निराशाको चक्रमा फसिरहन्छ।