अब सम्झनामा मात्र राजेन्द्र खरेल बाः त्याग, निष्ठा र विश्वासको एउटा युगको अन्त्य

केही व्यक्तिहरूको निधन केवल एउटा मानिसको बिदाइ हुँदैन, एउटा युगको अन्त्य हुन्छ। उनीहरू शरीरले बिदा भए पनि आफ्नो जीवनका आदर्श, आचरण र स्मृतिमार्फत सधैं जीवित रहिरहन्छन्। स्वर्गीय राजेन्द्र खरेल बा त्यस्तै दुर्लभ व्यक्तित्व हुनुहुन्थ्यो।

आज उहाँको तेह्रौँ पुण्यतिथिमा उहाँप्रति हार्दिक श्रद्धासुमन अर्पण गर्दै गर्दा मनमा अनेकौं सम्झनाहरू एकपछि अर्को गर्दै आइरहेका छन्। समय बित्दै जाँदा मानिसहरू बिर्सिन सक्छन्, तर त्याग, निष्ठा र इमानदारीका कथा कहिल्यै पुराना हुँदैनन्। बरु समयसँगै ती झन् मूल्यवान् बन्दै जान्छन्।

राजेन्द्र बा नेपाली कांग्रेसका संस्थापक पुस्ताका नेताहरू—बी.पी. कोइराला, सुवर्ण शमशेर, कृष्णप्रसाद भट्टराई (किसुनजी), गणेशमान सिंहलगायतसँगको आफ्नो आत्मीय सम्बन्धका संस्मरणहरू सुनाउनुहुन्थ्यो। उहाँका अनुभव केवल राजनीतिक कथा थिएनन्, ती एउटा पुस्ताको चरित्र, संस्कार र नैतिकताको जीवित इतिहास थिए।

वर्तमान पार्टी कार्यालय निर्माण हुनुअघि करिब छ वर्षसम्म उहाँले आफ्नै निजी निवास नेपाली कांग्रेसको कार्यालयका रूपमा निःशुल्क उपलब्ध गराउनुभएको थियो। आजका दिनमा यस्तो त्याग कल्पना गर्न पनि कठिन लाग्छ। उहाँका लागि पार्टी कुनै सत्ता प्राप्त गर्ने माध्यम थिएन, त्यो त जीवनभरको आस्था, विश्वास र समर्पणको नाम थियो।

उहाँले सुनाउनु भएको एउटा घटना आज पनि मनमा ताजै छ।

उहाँ भन्नुहुन्थ्यो, “किसुनजीले मलाई असाध्यै विश्वास गर्नुहुन्थ्यो। उहाँ पानका पारखी हुनुहुन्थ्यो। प्रधानमन्त्रीका रूपमा भारतको राजकीय भ्रमण सम्पन्न गरेर फर्कँदा उहाँले मायाको चिनोस्वरूप करिब एक किलो तौलको सुनको पानदान उपहारस्वरूप प्राप्त गर्नुभएको थियो।

एक दिन मुस्कुराउँदै भन्नुभयो, ‘राजेन्द्रजी, यो जोगीलाई यसको के काम? तपाईं नै लिएर जानुस्।’

नेताले दिएको त्यो मायाको चिनो म घर लिएर आएँ। तर केही समयपछि त्यसको सुरक्षा नै मेरो लागि चिन्ताको विषय बन्न थाल्यो। घरबाट बाहिर निस्कँदा कहिले बहिनीको घर, कहिले साथीभाइकोमा राख्नुपर्ने अवस्था आउँथ्यो। अन्ततः मैले महसुस गरेँ—नेताले दिएको विश्वास जोगाउनु सुन जोगाउनुभन्दा ठूलो कुरा हो। त्यसैले मैले त्यो सुनको पानदान किसुनजीलाई नै सम्मानपूर्वक फिर्ता गरिदिएँ।”

आजको बजार मूल्यमा त्यो पानदान करिब तीन करोड रुपैयाँ बराबरको हुन सक्छ। तर त्यसको मूल्य सुनले होइन, विश्वासले निर्धारण गरेको थियो। त्यतिबेला सम्बन्धहरू सम्पत्तिले होइन, चरित्रले मापन गरिन्थे। विश्वास कागजमा लेखेर होइन, व्यवहारबाट कमाइन्थ्यो।

आजको राजनीतिक परिवेशमा यस्तो घटना धेरैलाई लोककथा वा दन्त्यकथा जस्तै लाग्न सक्छ। किनभने अहिले विश्वासभन्दा शंका बढी छ, त्यागभन्दा स्वार्थ ठूलो बनेको छ, र नैतिकताभन्दा अवसरवाद हाबी देखिन्छ। तर यिनै कथाहरूले हामीलाई सम्झाइरहन्छन्—राजनीतिको वास्तविक उचाइ पद, शक्ति वा सम्पत्तिमा होइन; चरित्र, इमानदारी र विश्वासमा हुन्छ।

स्वर्गीय राजेन्द्र खरेल बा त्यही पुस्ताका प्रतिनिधि हुनुहुन्थ्यो, जसले पदभन्दा प्रतिष्ठा, सम्पत्तिभन्दा सिद्धान्त र स्वार्थभन्दा संगठनलाई माथि राखे। उहाँको जीवन एउटा खुला पुस्तक थियो, जहाँ त्याग, निष्ठा र इमानदारीका पानाहरू मात्र भेटिन्थे।

आज उहाँ हाम्रो बीचमा हुनुहुन्न। तर उहाँले बाँड्नुभएका कथा, सिकाउनुभएका मूल्य र छोडेर जानुभएका आदर्शहरू सधैं हाम्रो मार्गदर्शक बनिरहनेछन्।

तेह्रौँ पुण्यतिथिका अवसरमा त्याग, निष्ठा र विश्वासका प्रतिमूर्ति स्वर्गीय राजेन्द्र खरेल बा प्रति भावपूर्ण श्रद्धाञ्जली अर्पण गर्दछु। उहाँको आत्माले चिरशान्ति प्राप्त गरोस्। उहाँले देखाएको बाटो पछिल्ला पुस्ताका लागि सदैव प्रेरणाको दीप बनिरहोस्।