हर्मुज नखोल्ने इरानको अडान, अमेरिकी नाकाबन्दीबीच तनाव चर्किँदै

काठमाडौं-  अमेरिकी नौसेनाको नाकाबन्दी कायम रहुञ्जेल विश्वकै संवेदनशील तेल मार्ग स्ट्रेट अफ हर्मुज पुनः नखोल्ने स्पष्ट अडान इरानले लिएको छ।

तेहरानले युद्धविराम लम्ब्याइएको भनिए पनि व्यवहारमा उल्लङ्घन भइरहेको आरोप लगाउँदै उक्त रणनीतिक जलमार्गमा आफ्नो नियन्त्रण कडा बनाएको छ। यसक्रममा दुई विदेशी जहाज जफत गरिएको इरानले जनाएको छ।

क्षेत्रीय तनाव बढ्दै जाँदा अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले मङ्गलबार युद्धविराम केही समय कायम राख्ने घोषणा गर्दै पाकिस्तानको मध्यस्थतामा शान्ति वार्तालाई अवसर दिन चाहेको बताएका छन्। इरानले पाकिस्तानको पहललाई स्वागत गरे पनि अमेरिकी घोषणाबारे औपचारिक प्रतिक्रिया दिएको छैन।

इस्लामाबादमा भएको प्रारम्भिक वार्तामा इरानी टोलीको नेतृत्व गरेका संसद्का अध्यक्ष मोहम्मद बाघेर घालीबाफले नौसैनिक नाकाबन्दी कायम रहँदा युद्धविरामको अर्थ नरहने स्पष्ट पारे। उनका अनुसार युद्धविराम निरन्तर उल्लङ्घन भइरहेकाले हर्मुज जलडमरूमध्य खोल्ने अवस्था बनेको छैन।

फेब्रुअरी २८ मा इजरायल र संयुक्त राज्य अमेरिकाले इरानमाथि आक्रमण गरेपछि अन्तर्राष्ट्रिय तेल बजारमा अस्थिरता बढेको छ। युद्ध फेरि भड्किने आशङ्काले तेलको मूल्य उकालो लागिरहेको छ, यद्यपि अमेरिकी सेयर बजारमा केही स्थिरता देखिएको छ। ट्रम्पले इरानलाई प्रस्ताव ल्याउन समय दिन खोजेको बताएका छन्, जसलाई कतिपयले कूटनीतिक प्रयासका रूपमा व्याख्या गरेका छन्।

इरानले औपचारिक रूपमा वार्तामा सहभागिता जनाएको पुष्टि नगरेको अवस्थामा अमेरिकी उपराष्ट्रपति जेडी भान्सको इस्लामाबाद भ्रमण स्थगित भएको छ। यद्यपि ट्रम्पले केही दिनभित्रै वार्ता पुनः सुरु हुन सक्ने बताएका छन्। यसैबीच ट्रम्पले मृत्युदण्ड सामना गरिरहेका आठ महिलाको सजाय रोकिएको दाबी गरे पनि इरानी न्यायपालिकाले त्यसलाई ‘गलत सूचना’ भन्दै खारेज गरेको छ।

इरानको इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्ड कर्प्सले हर्मुज हुँदै जाने दुई जहाज नियन्त्रणमा लिएको जनाएको छ। तीमध्ये पनामा झण्डा बोकेको ‘एमएससी फ्रान्सेस्का’ र लाइबेरियाको ‘एपामिनोन्डास’ रहेका छन्। पनामाले उक्त घटनालाई समुद्री सुरक्षामाथिको गम्भीर आक्रमण भनेको छ भने बेलायतस्थित समुद्री निगरानी निकायहरूले पनि जलडमरूमध्यमा सैन्य गतिविधि बढेको पुष्टि गरेका छन्।

ओमान नजिकै एक कन्टेनर जहाजमाथि गोली प्रहार हुँदा संरचनात्मक क्षति पुगे पनि मानवीय क्षति नभएको जनाइएको छ। उता अमेरिकी सेनाले इरानी बन्दरगाहसँग सम्बन्धित जहाजहरू रोक्ने प्रयास जारी राखेको छ, जसले प्रत्यक्ष युद्धबिना नै इरानमाथि आर्थिक दबाब बढाउने रणनीति देखिन्छ।

यसैबीच पेन्टागनले अमेरिकी नौसेनाका सचिव जोन फेलानले तत्काल पद छोड्ने घोषणा गरेको जनाएको छ, यद्यपि कारण खुलाइएको छैन। रक्षामन्त्री पीट हेग्सेथको नेतृत्वमा उच्च तहमा फेरबदल भइरहेको संकेत देखिएको छ।

इरानले अब हर्मुज हुँदै आवतजावत गर्ने जहाजहरूले अनुमति लिनुपर्ने नयाँ व्यवस्था लागू गरेको छ। यसअघि युद्धविरामका बेला स्वतन्त्र आवागमन दिने बताएको इरानले अमेरिकी नाकाबन्दीपछि नीति कडा बनाएको हो। दुवै पक्षले एकअर्कामाथि युद्धविराम उल्लङ्घनको आरोप लगाइरहेका छन्।

यता इरानसँगको तनावबीच लेबनान–इजरायल सम्बन्ध पनि तनावपूर्ण बनेको छ। युद्धविराम घोषणा भए पनि इजरायली आक्रमणमा थप पाँच जनाको ज्यान गएको लेबनानी सञ्चारमाध्यमहरूले जनाएका छन्। सीमा क्षेत्रमा भएको हमलामा पत्रकार अमल खलिलको मृत्यु भएको र अर्की पत्रकार जीनाब फराज घाइते भएकी छन्।

फ्रान्सका राष्ट्रपति इमानुएल म्याक्रोनले संयुक्त राष्ट्रसंघका शान्तिरक्षकहरूमाथि भएको आक्रमणमा घाइते भएका दोस्रो फ्रान्सेली सैनिकको पनि मृत्यु भएको जानकारी दिएका छन्। उक्त घटनाको जिम्मेवारी हिजबुल्लाहले अस्वीकार गरेको छ।

इजरायल र लेबनानबीच वासिङ्टनमा हुने दोस्रो चरणको वार्तामा युद्धविराम एक महिना थप गर्न आग्रह गरिने बताइएको छ। लेबनानले इजरायली आक्रमण रोक्न र युद्धविरामको पूर्ण कार्यान्वयन सुनिश्चित गर्न दबाब दिने तयारी गरेको छ।